Çayönü Tepesi, Diyarbakır’ın Ergani ilçesi sınırlarında yer alan ve Neolitik döneme ait en erken yerleşimlerden biri olarak öne çıkan bir höyüktür. Yaklaşık 55.000 metrekarelik alana yayılan yerleşim, MÖ 10.000’lerden MÖ 6000’lere kadar kesintisiz iskân sağlanmıştır. Ayrıca yapılan son araştırmalarla İlk Tunç Çağı’nda (MÖ 3100–2600) da özel bir yerleşim alanı olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. 1964 yılında Halet Çambel ve Robert J. Braidwood tarafından başlatılan kazılar, günümüzde Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi iş birliğiyle Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında sürdürülmektedir. Şu ana kadar alanın yalnızca %12,5’i kazılmış olmasına rağmen elde edilen veriler, yerleşimin arkeolojik önemini açıkça ortaya koymaktadır.
